Menu
  • صفحه اصلی
    • بخش انرژي با توجه به نقش دوگانه آن در خصوص تامين انرژي و درآمد ارزي كشور، زيربناي اصلي توسعه به شمار مي‌آيد و همواره داراي نقش بنيادي در بخشهاي اجتماعي ـ اقتصادي بوده است. بر اين اساس، ايجاد يك نظام يكپارچه از آمار و اطلاعات انرژي در كشور، با رويكرد مديريت صحيح اطلاعات، ايجاد هماهنگي بين مراكز توليد اطلاعات انرژي، يكسان سازي تعاريف، مفاهيم و روش هاي جمع‌آوري اطلاعات، دسترسي سريع مديران، كارشناسان و پژوهشگران حوزه انرژي به داده‌هاي دقيق و قابل اعتماد انرژي و در نهايت كمك به برنامه ريزي و سياستگذاري صحيح مديران در بخش انرژي از اهميت زيادي برخوردار است.

  • نمودار جریان انرژی
    • به‌طورکلی به‌منظور بررسي فرآيند توليد تا مصرف نهايي حامل هاي اوليه انرژي شامل نفت، گاز، زغال‌سنگ، سوخت‌های سنتي و انرژی‌های تجديدپذير و اطلاع از ميزان توليد و يا مصرف هر يك از آن‌ها در بخش هاي مختلف از تحليل جريان انرژي مبتني بر سيستم مرجع انرژي شامل سطوح انرژي اوليه، انرژي ثانويه و انرژي نهايي استفاده مي گردد. براين اساس مي توان اطلاعات سيستم انرژي كشور را از منابع توليد تا بخش هاي نهايي مصرف بر اساس قانون بقاي انرژي تراز نمود و تحولات آن را مورد تجزیه‌وتحلیل قرارداد.

  • ترازنامه هیدروکربوری
    • ترازنامه هيدروكربوري كشور با رويكرد تحليل جامع بخش انرژي هيدروكربوري و شناسايي تنگناها در بخشهاي عملياتي در گستره صنعت انرژي با تاكيد بر بخشهاي نفت و گاز در دو بخش با عنوانهاي هيدروكربوري و انرژي تنظيم شده است. در بخش هيدروكربوري وضعيت ذخاير، عمليات فرآورش و تبـديل و تبـادلات خـارجي كليـه حامـل هـاي انـرژي هيدروكربوري شامل نفت، گاز و زغال سنگ كشور و همچنين وضعيت جهاني آنها مورد تجزيه و تحليـل قـرار گرفته است. در بخش انرژي نيز حاملهاي انرژي هيدروكربوري به همراه ساير حاملهاي انرژي نظير انرژيهاي تجديدپذير و غيره از ديدگاه عرضه، مصرف، تلفات و بهينه‌سازي، تراز انرژي كل كشور و در نهايت شـاخص‌هـاي اقتصـادي/اجتمـاعي آن تجزيه و تحليل گرديده است.

  • دورنمای انرژی
    • دورنماي انرژي كشور از طريق مدلسازي توسعه داده شده به بررسي عملكردهاي فعلي و آتي بخشهاي توليد، تبديل و فرآورش، انتقال، واردات و صادرات نفت و گاز و ساير حامل‌هاي انرژي و در نهايت ارزيابي عرضه و تقاضاي كل انرژي در تعامل با بخشهاي اقتصادي و اجتماعي كه در ارتباط با سناريوهاي تحليل توسعه بخش انرژي انجام مي‌گيرد، بسترهاي لازم را جهت تحليل و امکان تصمیم‌گیری‌های آگاهانه و انتخاب مسیری مطمئن‌تر در توسعه بخش انرژي كشور فراهم‌ مي‌آورد.

  • پیوندها
    • در اين بخش آدرس وب گاه برخي از وزارتخانه ها، سازمان ها و موسسه هاي فعال در حوزه انرژي ارائه شده است

  • تبدیل واحدها
    • در اين بخش جداول مربوط به ضرايب تبديل واحدهاي انرژي كه در ترازنامه هيدروكربوري كشور به عنوان مبناي محاسبات مورد استفاده قرار گرفته‌اند، به تفكيك كميتهاي مختلف مانند ارزش حرارتي، جرم، حجم، واحدهاي انرژي، چگالي فرآورده‌هاي نفتي و پيشوندهاي SI ارائه شده‌اند.

  • ارتباط با ما
  • جستجو
فصل هشتم

مصرف فرآورده‌ها

مصرف فرآورده‌های نفتي به تفكيك بخش‌هاي مختلف مصرف

گاز طبيعي

مايعات و ميعانات گازي

برق

زغال‌سنگ

هيزم و سوخت‌های سنتي

انرژی‌های تجديدپذير

سهم حاملهای اصلی در تأمین تقاضای استان ها

وضعيت جهاني

مصرف انرژی

در سال 1395حدود 96 درصد از كل انرژي موردنیاز كشور با مصرف گاز طبيعي و فرآورده‌های نفتي شامل گاز مايع، بنزين موتور، نفت سفيد، نفتگاز، نفت كوره، سوخت‌های هوايي تأمین‌شده است .مصرف فرآورده‌های نفتي در اين سال با درنظر گرفتن خوراک پتروشیمی 440/57و بدون درنظر گرفتن خوراک پتروشیمی معادل 423/62ميليون بشكه نفت خام بوده است كه از اين ميزان 187/07ميليون بشكه معادل نفت خام نفت‌گاز (42/46درصد)، 149/83ميليون بشكه معادل نفت خام بنزين موتور (34/01درصد)، 42/24ميليون بشكه معادل نفت خام نفت كوره (9/59درصد)، 18/02ميليون بشكه معادل نفت خام نفت‌سفيد (4/09درصد)، 16/13ميليون بشكه …

بخش هشتم
مصرف انرژی

1-8 مصرف فرآورده ها

در سال 1395 حدود 96 درصد از كل انرژی مورد نیاز كشور با مصرف گاز طبیعی و فرآورده‌های نفتی شامل گاز مایع، بنزین موتور، نفت سفید، نفت گاز، نفت كوره، سوخت‌های هوایی تأمین‌شده است .مصرف فرآورده‌های نفتی در این سال با درنظر گرفتن خوراک پتروشیمی 440/57 و بدون درنظر گرفتن خوراک پتروشیمی معادل 423/62 میلیون بشكه نفت خام بوده است كه از این میزان 187/07 میلیون بشكه معادل نفت خام نفت گاز (42/46 درصد)، 149/83 میلیون بشكه معادل نفت خام بنزین موتور ( 34/01 درصد(، 42/24 میلیون بشكه معادل نفت خام نفت كوره (9/59 درصد)، 18/02 میلیون بشكه معادل نفت خام نفت‌سفید (4/09 درصد)، 16/13میلیون بشكه معادل نفت خام گاز مایع (3/66 درصد)، 10/33 میلیون بشكه معادل نفت خام انواع سوخت‌های هوایی (2/34 درصد)‌ و 16/95 میلیون بشکه معادل نفت خام انواع نفتا، پلاتفرمیت و نفت سفید صنعتی مصرفی به‌عنوان خوراک پتروشیمی (3/85 درصد) بوده است. به دلیل افزایش گازرسانی بالاخص به نیروگاههای كشور، میزان مصرف فرآورده‌های نفتی در سال 95 نسبت به سال 94 كاهشی در حدود 10/28 درصد داشته است كه نفت كوره با كاهش 57/22 سهم قابل توجهی در این روند كاهشی داشته است.
درمیان فرآورده‌های نفتی حامل های انرژی كه مصرف آن روند افزایشی در این سال داشته است، بنزین موتور با رشد مصرف حدود 4/86 درصد، سوخت‌های هوایی با 12/59 درصد و نفت گاز با رشد مصرف 0/26 درصد نسبت به سال گذشته می‌باشد. جداول 8-1و 8-2 روند تغییرات تقاضای فرآورده‌های‌ نفتی به ترتیب به تفکیک زیربخش‌های مصرف‌کنندة انرژی و به تفکیک حامل‌های مختلف فرآورده نفتی نشان می‌دهند. همچنین سهم‌بندی مربوط به هر یک از زیربخش‌ها و هریک از حامل‌ها در سبد مصرف فرآورده‌های نفتی کشور و درصد تغییرات سال نهایی و میانگین رشد سالانه مربوط به دورة 95-1385 نیز در این جداول منعکس شده است. این روندها در نمودارهای 8-1 و 8-2 ارائه‌ شده‌اند.

1-1-8 گازمایع

گاز مایع (LPG) ترکیب دو هیدروکربن سه کربنه (پروپان) و چهار کربنه (بوتان) با نسبت‌های مختلف است. گاز مایع به‌عنوان یکی از محصولات اصلی و ارزشمند پالایشگاه‌های نفت خام و گاز غنی محسوب میشود. این فرآورده‌ی هیدروکربوری دارای کاربردهای مختلفی است ازجمله به‌عنوان سوخت در مصارف خانگی، تجاری و صنعتی، حمل‌ونقل و همچنین به‌عنوان خوراک صنعت پتروشیمی مورد استفاده قرار میگیرد. در ایران، مصارف داخلی گاز مایع عمدتاً از محل تولیدات پالایشگاه‌های نفت تأمین می گردد. درعین حال، در برخی از سالهای گذشته بدلیل کمبود تولید این فرآورده نسبت به تقاضای آن، بعضاً کمبود گاز مایع از طریق برداشت آن از مازاد تولید پتروشیمیها یا واردات تأمین می شده است، لیکن از سال 1394 بدلیل کفایت تولید داخلی این محصول و وجود مازاد تولید بر تقاضا، گاز مایع تولیدی توسط سایر منابع تولید گاز مایع (شامل پالایشگاه‌های گاز و واحدهای بالادستی پتروشیمی) عمدتاًصادرشده است یا برای تأمین مصارف داخلی پتروشیمی مورداستفاده قرارگرفته است. در سالهای اخیر و با تشکیل شرکت بورس انرژی ایران در سال 1391 و افزایش معاملات حامل‏های انرژی و اوراق بهادار مبتنی بر حامل‏های انرژی در چارچوب بورس انرژی ایران، برخی از پالایشگاه‌های کشور عرضة گاز مایع تولیدی خود را در کنار برخی از فرآورده‌‌های دیگر از طریق عرضه در بورس انرژی انجام داده اند.
وظایف مربوط به پخش، توزیع و بازرگانی آن در سطح کشور از دیرباز بر عهدة شرکتهای مختلف بخش خصوصی بوده است که فرآیند برداشت گازمایع از مبادی پالایشگاه و حمل به محل‌های مصرف و عرضه گازمایع صنعتی، تجاری و خانگی در به‌صورت مظروف (سیلندر) و غیر مظروف را انجام می دهند. فعالیت این شرکت‌ها با اعطای مجوز و نظارت بر تأسیسات از سوی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران صورت میگیرد. البته توزیع گاز مایع به خودروهای با سوخت LPG در جایگاه‌های سوخترسانی متعلق به شرکت پخش فرآورده‌های نفتی ایران صورت می‌گیرد. لازم به ذكر است به علت اینكه توزیع گاز مایع ‌بجز در بخش حمل‌ونقل در اختیار تعداد زیادی از شركت‌های توزیع كننده بخش خصوصی می‌باشد، متأسفانه آمار و اطلاعات تجزیه فروش این فرآورده كه از آمار فعالیت‌های شركت‌های مذكور گردآوردی و ارایه می‌شود از دقت چندانی برخوردار نیست. گازمایع در سال 1395 به‌طور عمده با سهم 90 درصد در بخش خانگی/تجاری و پس‌ازآن با سهم 9 درصد در بخش‌ صنعتی و کمتر 1% در بخش حمل و نقل مورد استفاده قرارگرفته است.
مصرف گازمایع در كشور در سال‌های اخیر روندی نسبتا ثابت داشته، ولی این روند در برخی از سال‌های گذشته به علت كمبود گازطبیعی به خصوص در زمستان ها با نوساناتی همراه بوده است. همانگونه که مشاهده می شود، در سال 1395 مصرف این فرآورده در بخش حمل نقل به کمترین میزان خود در ۱۰ سال اخیر رسده است. مصرف گازمایع در كلیة‌ بخش‌ها در سال 1395 نسبت به سال قبل 9/87 درصد افزایش ‌یافته است.

1-1-1-8 نوسانات فصلی مصرف گازمایع

نمودار 8-5 نوسانات مصرف فرآورده گاز مایع را در طول ماه‌های سال‌ 1395 نشان می دهد.
نوسانات مصرف گازمایع باتوجه به سهم عمدة آن در بخش خانگی/ تجاری كه به ترتیب اولویت برای پخت و پز، تأمین آبگرم و گرمایش محیط مسكونی استفاده می‌شود، بر اساس نوع و نحوه مصرف این فرآورده در طول ماه‌های سال بیشتر با شرایط آب و هوایی مناطق مختلف كشور بستگی دارد، به‌طوری‌كه مصرف آن از ابتدای سال به‌تدریج کاهش‌یافته و با شروع فصل گرم احتمالاً به علت مصرف بخش خدمات رفاهی/تفریحی پراكندة بین‌راهی و مراكز تجاری، به تدریج افزایش یافته و سپس با آغاز فصل سرد به اوج خود می رسد. لازم به ذكر است كه مصرف گازمایع به‌عنوان سوخت در بخش حمل ونقل عمومی درون شهری باتوجه به ماهیت مصرف آن در این بخش‌ در طول ماه‌های سال تقریباً از روندی با نوسانات كم برخوردار می باشد.

2-1-1-8 مصارف استانی گازمایع

جدول 8-6 و نمودار 8-6 مصارف و سهم گازمایع استان‌های كشور رادر سال 1395 نشان می‏دهد.
مصرف گاز مایع در سال ۱۳۹۵ به جز استان های اصفهان، ایلام، بوشهر، تهران، خراسان رضوی، زنجان، گیلان و لرستان در بقیه استان‌ها روندی افزایشی را داشته است.
نمودار 8-7 نقشة توزیع جغرافیایی شاخص سرانة مصرف گاز طبیعی کشور بر اساس مصارف مندرج در جدول 8-6 برای تمامی زیربخش‌ها را نشان می دهد.

2-1-8 بنزین موتور

در جداول 8-7 الی 8-9 و نمودار 8-7 روند مصارف و سهم بنزین موتور در سال‌های 95-1385 در بخش‌های مختلف و در نمودار 8-8 سهم بخش‌های مختلف مصرف در سال 1395 نشان داده‌شده است.
مصرف بنزین موتور بیشتر در بخش حمل‌ونقل صورت میگیرد به‌طوری‌كه حدود 99/61 درصد سهم مصرف این فرآورده به این بخش اختصاص دارد و سایر بخش‌ها سهمی كمتر از یك درصد از مصرف را دارا می‌باشند.
مصرف بنزین موتور در دوره زمانی سال‌های 85-1382 (دوره قبل از اجرای سهمیه‌بندی و اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها)، حدوداً 1/3 برابر افزایش یافت، ولی اجرای سیاستهای کنترل مصرف نظیر سهمیهبندی در عرضه این فرآورده در سال 1386و همچنین اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها از اواخر سال 1389 از یک سو و نوسازی تدریجی و بهبود شاخص مصرف ویژة سوخت خودروهای سواری کشور از سوی دیگر، میزان افزایش مصرف در دوره 95-1385، 1/014 برابر افزایش یافت. در سالهای اخیر، به نظر می‌رسد كه هدفمندی یارانهها به تدریج اثرات خود را از دست داده به‌طوری كه مصرف این فرآورده به بیش از دوران قبل از اعمال سهمیه‌بندی و قانون هدفمندی یارانه‌ها نزدیك شده است.
روند رشد متوسط سالیانه مصرف بنزین موتور در دوره زمانی 85-1382 كه این فرآورده بدون اعمال هیچگونه محدودیتی مانند سهمیه‌بندی و غیره عرضه می‌شد، حدود 9/42 درصد بود. بدین ترتیب در حالی كه رشد بی‌رویه مصرف بنزین موتور در سال 1385 به مرز هشدار دهنده 9/8 درصد نسبت به سال 1384 رسیده بود،‌ سامانة‌ هوشمند سوخت در اوایل سال 1386 عملیاتی شد كه در ابتدا تأثیر بسزائی در كاهش مصرف این فرآورده داشت به‌طوریكه رشد مصرف در این سال نسبت به سال 1385 با كاهش چشمگیر 12/4 درصدی مواجهشد (جدول 8-10 و نمودار 8-8). سپس با اجرای فاز اول قانون هدفمندی یارانه‌ها در ماه‌های پایان سال 1389، جلوی روند صعودی مصرف گرفته شد. بدین ترتیب با احداث جایگاه‌های CNG كه از سال‌های قبل آغاز شده بود، ‌به همراه دو اقدام فوق‌الذكر، روند كاهشی مصرف بنزین موتور همچنان ادامه یافت.
جدول 8-11 مقدار مصرف ماهیانة بنزین موتور در مقابل سهمیة ماهیانه تخصیصی به خودروهای سواری و وانت‌بارها و نمودار 8-10 تغییرات مصرف ماهیانة بنزین موتور را در مقایسه با سال گذشته نشان میدهد.

لازم به ذكر است كه استفاده از گاز طبیعی فشرده یا CNG به‌عنوان سوخت جایگزین بنزین موتور و نفت‌گاز در بخش حمل‌ونقل،با تشکیل شرکت بهینه سازی مصرف سوخت در سال ۱۳۷۹ در چارچوب پروژه ملی CNG با تمرکز بر دو موضوع تولید خودروهای دوگانهسوز از طریق تبدیل کارخانه ای و کارگاهی خودروهای گازوئیلی و بنزین‌سوز به گازسوز و احداث جایگاه‌های عرضة CNG در دستور کار این شرکت قرار گرفت و پس از اقدامات اولیه این شرکت در خصوص راه‌اندازی این طرح ملی و با گسترش خودروهای دوگانهسوز بخصوص در بخش حمل‌ونقل عمومی، از سال ۱۳۸۴ موضوع دو منظوره نمودن جایگاه‌های عرضه فرآورده‌های مایع به شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی محول گردید. از سال ۱۳۸۶ کلیه وظایف شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت در حوزه این طرح ابتدا به شرکت تازه تاسیس گاز خودرو ایران منتقل شد و سپس به‌منظور ایجاد مدیریت متمرکز در امور مرتبط با CNG، این وظایف به مدیریت طرح CNG شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی واگذار شد. آمارها نشان می‌دهد که فعالیت های توسعه ای در طرح CNG نظیر احداث جایگاه‌های عرضه گاز طبیعی فشرده بر اساس برنامه های مصوب شده در سال 1395 همچنان ادامه داشه است، لیكن به دلایلی ازجمله افزایش قیمت CNG پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها، شتاب مصرف CNG در کشور روند افزایشی اولیه خود را از دست داده و با آهنگ کمتری همراه بوده است و روند نسبتاً نزولی رشد مصرف CNG در سال‌های 95-1388 را رقم زده است. در بررسی دلایل کاهش استقبال صاحبان خودرو از خرید خودروهای گازسوز، میتوان عوامل متعددی نظیر تغییر در قیمت سوخت CNG نسبت به بنزین در مقایسه با سال های نخستین اجرای طرح، وجود برخی مشكلات فنی خودروهای دوگانه‌سوز، مشكلات در توسعه و احداث جایگاههای جدید عرضه سوخت گاز طبیعی و تأمین سوخت آن‌ها در فصول سرد و علاوه براین كاهش تولید خودروهای دوگانه سوز توسط خودروسازان بزرگ کشور به خصوص در سال‌های 1391 تا 1395 را به‌عنوان دلایل این کاهش برشمرد.

چنانكه از جدول 8-12 و نمودار 8-10 مشهود است مصرف سالیانه CNG در سال 1395 در بخش حمل‌ونقل نسبت به سال قبل با 2/43 درصد افزایش همراه بوده است و مصرف CNG نیز بر طبق روال گذشته به‌عنوان سوخت جایگزین در خودروهای سبك و سنگین ادامه داشته است. نمودار 8-10 تغییرات مصرف ماهیانة سی‌ان‌جی را در سال 1394 و 1395 در بخش حمل‌ونقل نشان می‌دهد.

وضعیت مقدار بنزین موتور كه از طریق سوخت‌های گازمایع و گاز طبیعی جایگزین گردیده در سال‌های 95-1388 در جدول 8-13 ارایه شده است.
باید اذعان كرد كه علی‌رغم اعمال سیاستهای گوناگون کنترل مصرف نظیر سهمیه‌بندی بنزین به‌صورت عرضه نیمه‌یارانه‌ای و آزاد و استفاده از سوخت‌های جایگزین CNG و گاز مایع،‌ روند تولید داخلی این فرآوردة ارزشمند همچنان جوابگوی مصرف داخلی حتی در سال‌های پس از سهمیه‌بندی و اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها نبوده به‌طوریكه همچنان واردات این فرآورده در این سال‌ها متوقف نشد. البته در سال 1391 واردات بنزین به حداقل خود در سالهای اخیر (درحدود 1/8 میلیون لیتر در روز) رسید و در عوض با برداشت برخی از محصولات اکتان افزا از پتروشیمی های کشور کاهش واردات این فرآورده رقم خورد. لیكن با توجه به سیاست جدید وزارت نفت مینی بر كاهش اختلاط محصولات پتروشیمی با بنزین پایه که بر اساس نظر کارشناسان برای جلوگیری از آلودگی هوا و جهت حفظ سلامتی شهروندان انجام شد، اخذ مجوز واردات بنزین به‌عنوان یک راهکار موقتی مورد توجه قرار گرفت تا به موازات آن با پیشبرد طرح های افزایش تولید بنزین با استاندارد یورو 4 هم در چارچوب طرح های توسعه و بهینه سازی پالایشگاه‌های موجود و هم در قالب طرح های جدید پالایشگاهی نظیر پالایشگاه ستارة خلیج فارس، در آیندة نزدیک کشور از واردات این فرآوردة راهبردی بینیاز گردد. در نتیجه در سال های 95-1392 واردات بنزین مجدداً افزایش یافت بگونهای که در سال 1395 واردات بنزین نسبت به سال قبل افزایش قابل توجهی داشته است و به 12/1 میلیون لیتر در روز رسیده است.

روند تولید و مصرف بنزین موتور کشور در سال 1395 در نمودار 8-11 آمده است. همان‌طور كه نمودار فوق‌الذکر نشان می‌دهد، شكاف بین تولید و مصرف در طول سال 1395 ادامه داشته كه همانگونه که گفته شد، مابه تفاوت آن از محل واردات تأمین گردید. با توجه به عدم تغییر قابل توجه تولید این فرآورده در داخل در سال 1395، واردات بنزین موتور نسبت به سال قبل 21/12 افزایش داشته است. این راهکار البته موقتی بوده و با توسعه و تکمیل طرح‌های پالایشی کشور، ازجمله پالایشگاه ستارة خلیج فارس، در سال‌های آتی کشور از واردات بنزین بی‌نیاز خواهد شد و مازاد این فرآورده نیز صادر خواهد شد.

1-2-1-8 نوسانات فصلی مصرف بنزین موتور

نمودار 8-12 نوسانات مصرف بنزین موتور را در ماه‌های سال‌های 95-1394 نشان می دهد.
نمودار 8-12 نشان می‌دهد كه مصرف بنزین موتور در سال 95، به غیر از خردادماه در تمام ماه‌های سال از مصرف سال ۹۴ بیشتر بوده است. روند مصرف بنزین موتور در سال به حجم سفرهای درون شهری و برون شهری بستگی دارد غالبا در هر سال با شروع سفرهای نوروزی و تابستانی به اوج و در پاییز و زمستان به تدریج به حداقل خود برسد و در آخر زمستان با شروع فعالیت‌های نوروزی مجدداً روند افزایشی را طی كند. همان‌طور كه ملاحظه می‌گردد بیشترین مصرف بنزین در كشور در سال 1395 مربوط به شهریورماه بوده است.

2-2-1-8 مصارف استانی بنزین موتور

جداول 8-14 و 8-15 به ترتیب مصارف بنزین موتور را در استان‌های كشور در دوره زمانی 95-1385 همراه با سهم آن‌ها از مصرف كل و مصارف استان‌ها به تفكیك بخش‌های مختلف مصرف و همچنین نمودار 8-13 مصارف استان‌ها را در سال 1395 در مقایسه با سال‌ 1394 نشان می دهند. نمودار 8-14 توزیع جغرافیایی شاخص سرانة مصرف بنزین موتور در کشور بر اساس ارقام جدول 8-14 را نمایش می دهد.
همانطور كه قبلاً اشاره شد مصرف بنزین موتور در سال 1395 نسبت به سال قبل حدود 4/85 درصد افزایش داشته است و در این رابطه، مصرف اکثر استان ها با افزایش روبرو بوده است. مصرف استان‌ها در سال 1395 در دوره 95-1394 در محدودة 1/36 (اردبیل) تا حدود 8/27 (كهكیلویه و بویراحمد) تغییر نشان می‏دهد استان های تهران، اصفهان و خراسان رضوی به ترتیب با سهم 19/78، 7/27 و 6/79 درصد از كل بنزین مصرفی كشور در بالاترین رده مصرف نسبت به استان های دیگر قرار داشته اند.

3-1-8 نفت ‏سفید

در جداول 8-16 الی 8-18 و نمودار 8-15 روند مصارف در بخش‌های مختلف در سال‌های 95-1385 و در نمودار 8-16 سهم مصرف نفت ‏سفید در بخش‌های مختلف در سال 1395 نشان داده‌شده است.
بر اساس آمارهای اعلام‌شده توسط شرکت پخش فرآورده های نفتی کشور، حدود 97/67 درصد این فرآورده در بخش خانگی برای مقاصد پخت ‏و ‏پز و گرمایشی در كشور به‌خصوص در مناطق سردسیر مصرف می‌شود لذا شرایط آب و هوایی منطقه و عدم برخورداری كامل برخی از استان‌ها از گاز طبیعی، ضرورت مصرف این فرآورده را غیرقابل اجتناب نموده است. ضمناً مقدار كمی از این فرآورده به علت ماهیت كیفی تولید محصولات صنعتی و یا عدم گازرسانی به تلمبه خانه هابه ترتیب به عنوان سوخت در بخش صنایع و در تلمبه‏خانه‏های بینراهی خطوط لوله و همچنین به‌عنوان خوراك مجتمع‌های پتروشیمی مورداستفاده قرار می‏گیرد. این فرآورده در سال 1395 پس از بخش خانگی به‌طور عمده با سهم 1/63 درصد در بخش‌های تحویلی به نیروگاه و تجاری، خدمات و عمومی به كار رفته است. تولید و مصرف نفت‌سفید با گسترش گازرسانی در شهرها و روستاهای كشور در سال 1395 نسبت به سال قبل کاهش‌یافته است.
بررسی روندها نشان می دهد مصرف نفت‌سفید در دوره 95-1385، توأم با نوساناتی، به‌طور متوسط سالانه به میزان 8/19 درصد با كاهش روبرو بوده كه كاهش حدود 57/45 درصدی مصرف نفت ‏سفید در 10 سال گذشته 95-1385 را به همراه داشته است. این امر را می‌توان به‌دلیل تغییر و تحول در الگوی مصرف به دلیل توسعة گازرسانی دانست. با توجه به اینكه تغییر در میزان استحصال فرآورده‏های میان تقطیر (نفت‏سفید، نفت‏گاز و سوخت جت) در پالایشگاههای کشور امكان‏پذیر است، این كاهش تقاضا مشکل عمدهای در تأمین این فرآورده در سال‌های اخیر ایجاد نکرده است. بر اساس روند تولید و مصرف نفت‌سفید چنان‌‌كه از نمودار 8-17 برای سال 1395 مشهود است، با افزایش تولید این فرآورده در اواخر ماه‌های فصل گرم جهت ذخیره‌سازی، امكان تأمین مستمر مصرف فصول سرد سال همراه با تولید ماهیانه فراهم شده است. به همین دلیل روند تغییرات تولید ماهیانه این فرآورده كه بیشتر برای مصارف خانگی-تجاری جهت تأمین گرمایش محیط در فصول سرد سال استفاده می‌شود نیز، روند تغییرات مصرف و ذخیره‌سازی را در ماه‌های سال طی می‌نماید. بررسی روند مصرف ماهانه نفت سفید نشان می‌دهد كه بیشترین مصرف این فرآورده مربوط به سه ماهه آبان، آذر و دی می‌باشد.

1-3-1-8 نوسانات فصلی مصرف نفت سفید

 

سهم عمده مصرف نفت‌سفید در سال 1395 در بخش خانگی و پس‌ازآن در بخش تحویلی به بخش تجاری و خدمات عمومی و كشاورزی است، بنابراین نوسانات مصرف آن کاملاً به شرایط آب و هوایی كشور بستگی دارد. چنان‌كه نمودار نشان می دهد مصرف این فرآورده باتوجه به شرایط اقلیمی نقاط مختلف كشور در سال 1395، در مقایسه با سال‌های گذشته نوسانات طبیعی و معمول هر ساله كه مبتنی بر حداقل مصرف در تابستان، ذخیره سازی در اواخر تابستان برای فصل سرد و درنهایت اوج مصرف در زمستان می باشد را طی كرده است. البته این در حالی است كه مقایسه روند مصرف این فرآورده در سال 1395 با سال 1394 نشان می‌دهد كه در سال 1395 خبری از كمبود گاز در فصل سرد سال نبوده و لذا منحنی مصرف در فصل سرد نسبت به سال قبل تخت تر بوده است.

2-3-1-8 مصارف استانی نفت‏ سفید

جدول 8-19 مصارف استانی نفت‏سفید در دوره 95-1385 و نمودار 8-19مصارف استانی در سال 1395 در مقایسه با سال 1394 را نشان می دهد. همچنین جدول 8-20 تجزیه فروش نفت‏سفید در بخش‌های مختلف مصرف برای سال 1395 را نشان می دهند.
در دوره زمانی 95-1385 مصرف نفت‏سفید در اغلب استان‌ها با كاهش روبرو بوده كه این امر عمدتاً به دلیل گسترش و توسعة شبكه های گازرسانی در سطح شهرها و روستاهای كشور بوده است. به این ترتیب مصرف این فرآورده در سال 1395 به جز در چند استان‌ كاهش داشته است. ضمناً با توجه به میزان رشد بالا و سرانة مصرف غیرمعمول مصرف این فرآورده در برخی از استان های مرزی (مطابق نمودار 8-20)، احتمال عرضه خارج از مجاری رسمی برای این فرآورده در برخی از استان‌های مذكور وجود دارد. همانطور كه ملاحظه می‌گردد آذربایجان غربی با سهم 18/54 درصد بیشترین سهم مصرف نفت سفید در كشور را به خود اختصاص داده است و استان قم با 0/22 درصد كمترین سهم را دارا می‌باشد.

4-1-8 نفت‏ ‌گاز

به علت گستردگی مصرف نفت‏گاز در بخش‌های مختلف حمل‌ونقل، صنعت، نیروگاه‌ها و كشاورزی؛ به‌طور معمول و چنانچه پالایشگاه‌ها تحت تعمیرات اساسی نباشند، تولید این فرآورده در ماه‌های سال در حداكثر ممكن قرار خواهد گرفت.
جداول 8-21 الی 8-23 و نمودارهای 8-21 و 8-22 به ترتیب مصارف و سهم نفت‏گاز در بخش‌های مختلف در دوره 95-1385 و سال 1395 را نشان می‏دهند. همچنین جدول 8-23 میزان مصرف نفت‌گاز بخش نیروگاه و سایر بخش‌ها و همچنین رشد متوسط آن‌ها را پیش و پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها نشان می‌دهد.
در سال 1395 نفت‏گاز به‌طور عمده با سهم 57/53 درصد از كل مصرف در بخش حمل‌ونقل (زمینی و دریایی) وپس‌ازآن با سهم 17/81 درصد به‌عنوان سوخت نیروگاه‌ها مصرف شده است. سهم مصرف این فرآورده در بخش‌های كشاورزی (برای مرغداری‏ها، دامداری‏ها و غیره)، صنایع و تجاری، خدمات و عمومی نیز به ترتیب با 10/51، 8/52 و 3/24 درصد در ردیف‏های بعدی قرار داشته‌اند.
مصرف نفت‏گاز در كشور در دوره 95-1385 از میانگین رشد سالانه کاهشی 0/40- درصدی برخوردار بوده است. آمار مندرج در جدول 8-21، این موضوع را به خوبی روشن می‌نماید كه مصرف نفت‌گاز در نیروگاه‌ها که در سال‌های 92-1384 حدوداً چهار برابر شده بود در طول دو سال 1393 و 1394 به‌شدت افت پیدا کرده و تحویل این فرآورده به نیروگاهها تقریباً نسبت به سال 1392 نصف شده است. این روند در سال ۱۳۹۵ برای نیروگاه ها حفظ گردید ومقدار آن 4/32 درصد کاهش یافت ولی در بخش حمل و نقل به میزان 0/04 درصد افزایش یافت. بنابراین رویکرد و سیاست جدید وزارت نفت مبتنی بر تخصیص حداکثری گاز طبیعی در سبد سوخت مورد نیاز نیروگاهی حرارتی که به‌طور جدی از سال ١٣٩٣ پیگیری شده است، متوسط کاهش 40 درصدی مصرف این فرآورده در بخش نیروگاهی را به دنبال داشته است. از سوی دیگر، اجرای طرح های افزایش بهره‌وری در عرضة سوخت گازوئیل کشور، از جمله طرح عرضه نفت گاز به ازای پیمایش (طرح پایش) که مرحلة اول آن از سال 1394آغاز شده است، سبب کاهش قابل توجه مصرف این سوخت در بخش حمل‌ونقل و صرفهجویی بیش از 3/2 میلیون مترمکعب (8/77 میلیون لیتر در روز) سوخت در این سال شده است. بخش عمده‌ای از این صرفهجویی ناشی از منع خروج غیرقانونی نفت‌گاز را از نقاط مرزی كشور بوده است. این موضوع منجر به تبدیل شدن کشور از وارد کننده نفت گاز به صادر کنندة پایدار این فرآورده شد که ازجمله سیاست های موفقیت آمیز وزارت نفت در سالهای 95-1393 به شمار می آید که لازم است این روند در سال‌های آتی هم در مورد نفت گاز و سایر فرآورده‌های نفتی تداوم یابد. لازم به ذکر است که افزایش بهرهوری و مدیریت مصرف، افزایش صادرات فرآورده‌های نفتی در راستای کاهش خامفروشی و همچنین جلوگیری از قاچاق کالا همگی ازجمله سرفصل‌های مهم در ابلاغیة سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی (ابلاغیه مقام معظم رهبری در تاریخ 92/11/29) می باشند.

در سال‌های 92 و ماقبل آن متوسط نفت گاز تولیدی کشور 95 میلیون لیتر در روز بود و این تولید از میزان مصرف نفت گازکشور کمتر بود. به این ترتیب برای کاهش شکاف میان تولید و مصرف نفت گاز کشور در سال‌های 92-91، به‌طور متوسط روزانه حدود5/5 میلیون لیتر Heavy End (تولیدات و برش‌های سنگین پتروشیمی) از پتروشیمی‌های کشور به‌منظور استفاده در مصارف گازوئیلی دریافت شد و همچنین بخشی نسبتاً کمی از تقاضای نفت گاز از طریق واردات جبران شد.
از سال 93 با افتتاح فازهای جدید میدان گازی پارس جنوبی میزان تولید گاز کشور حدود 140 میلیون متر مکعب در روز افزایش یافت. این افزایش تولید گاز موجب شد بسیاری از صنایع بویژه نیروگاه‌ها که در فصول مختلف سال مجبور به ذخیره و مصرف فرآورده‌های نفتی به جای گاز در زمستان بودند گاز بیشتری دریافت کنند و در عوض از مصرف فرآورده‌های نفتی نظیرنفت گاز خود بکاهند. بر اساس آمار ، در سال 92 میزان متوسط مصرف گازوئیل کشور رقمی در حدود 104 میلیون لیتر در روز بود. در این سال كشور وارد‌کننده گازوئیل بود اما متوسط واردات گازوئیل از 460 هزار لیتر در روز تجاوز نکرد. به عبارت دیگر تنها از 104 میلیون لیتر مصرف گازوئیل کشور 460 هزار لیتر آن وارداتی بود و مابقی در کشور تولید می‌شد. در سال 93 میزان واردات اندکی رشد کرد اما باز هم این رقم در قیاس با تولید داخلی و حجم مصرف نفت گاز بسیار کم بود. در سال 93 میزان واردات به 840 هزار لیتر رسید که هرچند این رقم نسبت به سال 92 اندکی افزایش داشت اما با وجود این در قیاس با نفت گاز تولیدی کشور بسیار کم بود.
از سال 94 با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام شده، تولید گاز از میدان گازی پارس جنوبی افزایش یافت و با افزایش تولید گاز حجم گاز تحویلی به نیروگاه‌ها و صنایع رشد کرد که این به معنی کاهش مصرف نفت گاز و جایگزینی آن با گاز بود. به این ترتیب میزان مصرف نفت گاز کشور در پایان سال 92 روزانه 104 میلیون لیتر و در پایان سال 93 به 100/8 میلیون لیتر رسید اما در سال 95 این رقم به حدود 87/68 میلیون لیتردر روز رسیده است.

1-4-1-8 نوسانات فصلی مصرف نفت گاز

نمودار 8-24 نوسانات فصلی مصرف نفت گاز را در ماه‌های سال‌های 1394 و 1395 نشان می دهد.
نحوة مصرف نفت گاز باتوجه به سهم عمدة آن در بخش حمل‌ونقل و پس‌ازآن بخش‌های نیروگاهی، كشاورزی و صنایع، کاملاً به حجم تردد حمل‌ونقل سنگین و شرایط آب و هوایی كشور، فعالیت‌های صنعتی و كشاورزی در فصول كشت و برداشت بستگی دارد. از آنجایی‌كه فعالیت‌های تردد حمل‌ونقل سنگین و كشاورزی تقریباً در طول ماه‌های سال ثابت می باشد، لذا نوسانات مصرف این فرآورده باتوجه به شرایط جوی كشور در فصل سرد را می‌توان اغلب به مصرف در نیروگاه‌ها و صنایع به‌عنوان سوخت جایگزین گاز وابسته دانست.

بدین ترتیب نوسانات مصرف نفت گاز در سال 1395 ناچیز بوده است و روند مصرف نسبت به سال قبل كاهشی بوده است. لازم به توضیح است كه كاهش مصرف در ماه فروردین بیشتر مربوط به كاهش فعالیت‌های بخش حمل‌ونقل سنگین در این ماه می‌باشد.
با توجه به توضیحات فوق، با محاسبات انجام شده مصرف سوخت نفت گاز جهت جبران كمبود سوخت گاز طبیعی نیروگاه‌ها و صنایع در سال های 95-1394 در جدول 8-26 برآورد شده است. چنان‌كه از جدول فوق مشهود است همچنان نیروگاه های متصل به شبكة گاز، در 8 ماهة اول و 4 ماهة پایانی سال 1395 و صنایع در 4 ماهه پایانی سال همانند سال قبل، از نفت گاز به‌عنوان سوخت جایگزین استفاده شده است كه ازنظر مقدار در دو دوره 8 ماهه و 4 ماهه سال (به‌طور متوسط 10/10 و 45/23میلیون لیتر در روز) نسبت به سال قبل (به‌طور متوسط 19/25 و 31/29 میلیون لیتر در روز) به ترتیب حدود 47/53- درصد و 44/55 درصد تغییر داشته به طوری كه متوسط مصرف نفت گاز جایگزین گاز، در سال 1395 باکاهش 6/73 درصدی به حدود 21/61 در مقابل 23/17 میلیون لیتر در روز (مربوط به سال 1394) تقلیل پیدا کرده است.

2-4-1-8 مصارف استانی نفت‏‌گاز

جدول 8-27 مصارف استانی نفت‏گاز در دوره 95-1385 و نمودار 8-25 مصارف استانی سال 1395 را در مقایسه با سال 1394 و همچنین جدول 8-28 مصارف استانی نفت‏گاز در بخش‌های مختلف مصرف در سال 1395 را نشان می‏دهند.
نظر به اینكه كاربرد این فرآورده در طیف وسیعی از بخش‌های مختلف مصرف از قبیل حمل‌ونقل، نیروگاه، كشاورزی، صنایع، خانگی و تجاری صورت می‏پذیرد، تاثیر عوامل گوناگون، تجزیه ‌و تحلیل‏ها را با دشواری روبرو می نماید.
بیشترین كاهش در مصرف نفت‌گاز با 38/02- درصد متعلق به استان بوشهر و بیشترین افزایش با 22/55 درصد متعلق به استان گلستان می‌باشد.
نمودار 8-26، سرانة مصرف فرآوردة نفت گاز در استانهای مختلف کشور در سال 1395 را نمایش می‌دهد. برای لحاظ کردن مصارف انرژی نهایی، مقادیر سرانه با استفاده از مجموع مصارف غیرنیروگاهی محاسبه‌شده‌اند. نمودار به خوبی نشان‌دهندة کاهش مصارف سرانة نفت گاز در استان‌های مرزی کشور در مقایسه با استان‌های مرکزی می‌باشد.

5-1-8 نفت‏ كوره

این فرآورده در سطح كشور جهت تأمین انرژی موردنیاز صنایع بزرگ، نیروگاه‌ها و سوخت کشتی‌ها (‌داخلی و بین‌المللی) و بخش‌های تجاری، خدمات و عمومی مورداستفاده قرار میگیرد.
جداول 8-28 الی 8-30 و نمودارهای 8-27 و 8-28 به ترتیب مصارف و سهم نفت‏كوره را در بخش‌های مختلف در دوره زمانی 95-1385 و سال 1395 نشان می‌دهند. همچنین جدول 8-31 نیز به ارایه مصرف نفت‌كوره نیروگاه‌ها و سایر بخش‌ها و همچنین متوسط رشدآن قبل و بعد از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها پرداخته است.
چنان‌كه مشاهده می‌شود، نیروگاه‌ها با سهم 64/71 درصد از كل مصرف، عمده ترین مصرف كننده این فرآورده در سال 1395 بوده‏اند.
لازم به توضیح است كه نفت‌كوره مصرفی در بخش نیروگاهی تابع شرایط جوی كشور در فصل سرد سال و نحوة گازرسانی در طول سال به این بخش می‌باشد.
جدول 8-32 وضعیت مصرف نفت‌كوره را در بخش نیروگاهی و سایر بخش‌های مصرف نشان می‌دهد. چنانكه از ارقام جدول مشهود است، میانگین رشد مصرف سالیانه نفت‌كوره در بخش غیرنیروگاهی با شروع اعمال سهمیه‌بندی بنزین موتور و كنترل عرضه ‌سایر فرآورده‌ها با كاهش همراه بوده كه در دوره 95-1385 نیز این كاهش در مصارف داخلی به 12/57- درصد و با لحاظ‌كردن تحویل سوخت به نیروگاه‌ها و سوخت كشتی‌های داخلی و بین‌المللی به 6/91- درصد رسیده است. علت این امر را می‌توان به كاهش مصرف این فرآورده و جایگزینی با گاز طبیعی در سایر بخش‌ها ازجمله تجاری و محدودیت مصرف در نیروگاه‌ها در سال‌‌های اخیر و همچنین برخی عوامل اقتصادی و زیست‌محیطی نسبت داد.
نمودار 8-29 موازنة تولید و مصرف نفت‌كوره را در سال 1395 نشان می‌دهد. همانطور كه نمودار نشان می‌دهد، میزان تولید مازاد بر نیازهای مصرفی داخلی بوده و در نتیجه بر طبق معمول همه ساله، صادرات این فرآورده را در پی داشته است. براین اساس به‌طور میانگین 45/76 میلیون لیتر در روز نفت‌كوره در سال 1395 با رشد مثبت 65/97 درصد نسبت به سال قبل برای صادرات عرضه شده است.
در طی دوره 1385 الی 1395 مصرف نفت كوره با نوساناتی همراه بوده است بصورتی كه در سالهای 88-1387 و همچنین سالهای 92-1391 به حدود 60 میلیون لیتر در روز رسیده است لیكن در سال 1395 به پایین ترین حد طی دهه اخیر و با نرخ كاهشی 34/76 درصد نسبت به سال 1394،‌ به حدود 16/34 میلیون لیتر در روز رسیده است . دلیل این كاهش را میتوان به عواملی همچون جایگزینی گاز طبیعی در بخش نیروگاهی و صنعت دانست.
مصارف این فرآورده در بخش‌های مختلف در سال 1395 در مقایسه با سال‌های قبل به‌صورت زیر بوده است:

  • بخش نيروگاهي:

مصرف كنندة عمده نفت‏كوره كشور نیروگاه‌ها می‏باشند. در سال 1395 نفت کوره تحویلی به این بخش با سهم 64/71 درصد از كل مصارف داخلی كشور در مقایسه با سهم سال قبل كه 53/78 درصد بوده كاهش نشان می‌دهد. محدودیت مصرف نفت كوره در سالهای اخیر در نیروگاههای كشور و همچنین جایگزینی با گاز طبیعی با نوساناتی همراه بوده لیكن در سال 1395 نفت كوره تحویلی و مصرفی به ترتیب حدود 10/4 و 12/1 میلیون لیتر در روز رسیده كه مصرف نسبت به سال قبل حدود 48/53 و 35/98 کاهش‌یافته است.

  • بخش خانگي، تجاري، خدمات و عمومي:

در سال 1395 بخش تجاری، خدمات و عمومی حدود 1/24 درصد از مصرف كل نفت كوره را به خود اختصاص داده كه نسبت به سهم سال گذشته (حدود 1/09 درصد) افزایش نشان می دهد. میزان مصرف نفت‏كوره در این بخش در دوره 95-1385، با نوساناتی روبه‌رو بوده است. رشد كاهشی مصرف این فرآورده در این بخش را در دوره‌ زمانی مذكور می توان به‌طور عمده به ‌جایگزینی آن با گاز و به خصوص استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر خورشیدی در حمام‌های روستایی نسبت داد و در سال 1395 مصرف این فرآورده نیز به همان دلایل در مقایسه با سال قبل كاهش نشان می‌دهد.

  • بخش حمل و نقل دريايي (شامل بانكرينگ):

كاربرد نفت‌‏كوره در بخش حمل‌ونقل به‌عنوان سوخت كشتی‌های در دوره 95-1385 همراه با نوسانات شدیدی همراه بوده است به طوری که با وجود روند کلی افزایشی تا سال ۱۳۹۴، در سال ۱۳۹۵ با کاهش شدید 44/22 درصدی روبه‌رو بوده است.

  • بخش صنعت:

سوخت نفت كوره عمدتاً در کارخانه‌های بزرگ مانند صنایع قند، سیمان، نساجی و … به مصرف می رسد. بخش صنعت بعد از نیروگاه‌ها و كشتی ها (‌حمل‌ونقل) مصرف كنندة عمده نفت‏كوره كشور بوده كه سهمی حدود 20/83 درصدی از كل مصرف داخل كشور را در سال 1395 به خود اختصاص داده است. مصرف این فرآورده در این بخش در دوره 95-1385 به علت توسعة گازرسانی به صنایع و به خصوص ركود در این بخش در سال‌های 95-1385 با رشد متوسط كاهشی 14/33 درصدی روبه‌رو بوده و در سال 1395 در بخش صنایع نسبت به سال قبل 16/67 درصد كاهش نشان داده است.

  • بخش كشاورزي:

بخش كشاورزی مصرف‌كنندة عمده‌ای برای این فرآورده نبوده لیكن کارخانه‌های كشت و صنعت در نقاط مختلف كشور كه سوخت آن‌ها با گاز تأمین می‌شود، برای استفاده از نفت‌كوره به‌عنوان سوخت جایگزین در شرایط اضطراری تجهیز شده‌اند. لذا مصرف این فرآورده در این بخش در سال‌های گذشته و اخیر با شرایط آب و هوایی كشور در فصل سرد و نحوة تأمین مصارف داخلی گاز و در نتیجه جبران كمبود گاز بستگی داشته است. در سال 1395 مصرف این بخش افزایشی 87 درصدی داشته است.

1-5-1-8 نوسانات فصلی مصرف نفت كوره

نمودار 8-30 نوسانات مصرف نفت كوره را در ماه‌های سال‌های 1394 و 1395 نشان می دهد.
نوسانات مصرف نفت كوره در بخش‌های نیروگاهی و صنایع، عمدتاً به شرایط آب و هوایی كشور و بعد از آن به عدم تأمین گاز بخش‌های مذكور در شرایط اضطراری و یا تعمیرات اساسی دوره‌ای پالایشگاه‌های گاز بستگی دارد. همان‌طور كه قبلاً اشاره شد، این فرآورده به‌طور عمده در فصل سرد سال جهت جبران كمبود سوخت گاز در نیروگاه‌ها و صنایع مورداستفاده قرار می گیرد.

همان‌طور كه اشاره شد تغییرات مصرف نفت‌كوره با توجه به اولویت تأمین سوخت نفت كوره جایگزین كمبود گاز برای نیروگاه‌ها و صنایع در فصل سرد، بیشترین علل نوسانات فصلی مصرف این فرآورده است. در جدول 8-33 با تقسیمبندی سال به 8 ماهة نخست و 4 ماهة پایانی سال، مصرف سوخت نفت‌كوره در راستای تأمین كمبود سوخت نیروگاه‌ها و صنایع گازسوز در سال های 95-1392 برآورده گردیده است. مقدار برآورد شده به‌عنوان کمبود سالیانة گاز معادل که به تقریب از افزایش مصرف نفت کوره در 4 ماهة دوم سال برآورد شده است روند نزولی داشته و از حدود 54/9 میلیون متر مکعب در روز در سال 1392 به حدود 17/94 میلیون متر مکعب در روز در سال 1395 تقلیل یافته است.
باید توجه داشت که برآورد دقیق میزان جایگزینی نفت کوره با گاز طبیعی در بخش صنعت نیازمند اطلاعات دقیقتر از فرآیند هر یک از زیربخشهای صنایع می‌باشد.

چنان‌كه از جدول فوق مشهود است همچنان نیروگاه های متصل به شبكه گاز و صنایع كشور در 8 ماهة اول سال و 4 ماهه پایانی سال همانند سال قبل از نفت كوره به‌عنوان سوخت جایگزین استفاده كرده اند كه ازنظر مقدار در 8 ماهه اول سال به‌طور متوسط 9/14 میلیون لیتر در روز بوده است، این مقدار در مقایسه با سال قبل كاهش چشمگیر 56/76 درصدی به‌همراه داشته‌است. علت این كاهش سیاست جایگزینی سوخت مایع نیروگاه‌ها همگام با توسعه ظرفیت تولیدگاز كشور بوده است.

2-5-1-8 مصارف استانی نفت‏كوره

جدول 8-34 مصارف نفت‏كوره استان‌های كشور را در سال‌های 95-1385 و نمودار 8-31 مصارف استانی در سال 1395 در مقایسه با سال 1394 و همچنین جدول 8-35 مصارف استانی این فرآورده را در بخش‌های مختلف مصرف نشان می‏دهند. همانطور كه قبلاً اشاره شد این فرآورده به‌طور عمده به‌عنوان سوخت نیروگاه‌ها و صنایع بزرگ كشور به كار گرفته می‌شود و در مناطقی از سواحل شمالی و جنوبی كشور از آن به‌عنوان سوخت ناوگان‏های دریایی استفاده می گردد. چنانكه جدول نشان می‌دهد، مصرف نفت‌كوره در سال 1395 نسبت به سال قبل در 10 استان کشور به میزان بیش از 50 درصد کاهش‌یافته است. یکی از مهمترین دلایل این کاهش، کاهش مصرف این فرآورده در بخش نیروگاهی است. لذا استان‌هایی كه دارای نیروگاه‌ها و صنایع بزرگ هستند در نتیجه گازرسانی مطلوب با كاهش مصرف شدید نفت‌كوره روبرو بوده‌اند. لازم به توضیح است كه استان‌های ساحلی خوزستان و هرمزگان به دلیل مصارف کشتی‌ها، مصرف این فرآورده مقادیر قابل توجهی می‌باشد.

6-1-8 سوخت‌های هوایی

سوخت‌های هوایی شامل سوخت‌های جت سبك و سنگین می‌باشند كه به ترتیب برای سوخت هواپیماهای جت جنگنده و جت مسافری مورداستفاده قرار می‌گیرند و همچنین بنزین هواپیما (بنزین LL100) كه به بنزین اكتان 100 با سرب كم معروف است، جهت مصرف در هلیكوپترها و هواپیماهای كوچك سمپاش كاربرد دارد. سوخت‌های جت سنگین و سبك به‌طور كامل از طریق تولیدات پالایشگاه‌های داخلی تأمین می‌گردند و سوخت بنزین هواپیما كه در گذشتة دور با توجه به مصرف زیاد آن در دنیا در پالایشگاه آبادان تولید می‌شد و به علت جنگ تحمیلی و همچنین از رده خارج شدن تأسیسات تولید آن در پالایشگاه مذكور، تولید این فرآورده متوقف شده بود، در سال 1391 مجدداً با بهره‌برداری از واحدهای اسیدسازی،‌ ایزومریزاسیون و الكیلاسیون در این پالایشگاه با مشخصات بین‌المللی تولید گردید. بدین ترتیب نیازهای داخل برای این فرآورده كه سال‌های متمادی از طریق واردات تأمین می‌شد، از داخل فراهم شد و بدین‌وسیله كشور در زمرة‌ كشورهای خودكفا در تولید سوخت جت و هواپیما و بالگرد قرار گرفت.
جداول 8-36 الی 8-38 و نمودار 8-33 روند تاریخی مصرف سوخت‌های هوایی را در دوره 95-1385 نشان می‌دهند.
چنانكه از جداول زیر مشهود است، مصرف سوخت جت سبك در دوره 95-1385 با رشد متوسط 5/28- درصدی روند كاهشی داشته و در سال 1395 با سهم 2/96 درصد از كل سوخت‌های هوایی نسبت به سهم سال قبل نیز (3/03 درصد) 2/31 درصد کاهش یافته است. مصرف سوخت جت سنگین در دوره زمانی
95-1385 با سهم بیش از 91/98 تا 96/93 درصد از كل سوخت‌های هوایی با افزایش متوسط رشد سالیانة 4/39 درصد به علت افزایش سفرهای هوایی و همچنین افزایش سوخت‌گیری پروازهای شركت‌های خارجی روبه‌رو بوده است.
بنزین هواپیما كه سهم كمی درمجموعة سوخت‌های هوایی داراست، در دوره 95-1385 كاهشی 6/30 درصدی داشته است. این فراورده در سال 1395 نسبت به سال قبل با رشد متوسط 62/9 درصدی داشته است. مصرف سوخت‌های هوایی درمجموع به علت افزایش مصرف سوخت جت سنگین، در دوره 10 ساله 95-1385، با رشد افزایشی متوسط 3/85 درصدی روبه‌رو بوده است.

7-1-8 فرآورده‌های غیرانرژی‌زا

فرآورده‌های غیرانرژی‌زا به فرآورده‌هایی اطلاق می‌شود كه موارد مصرف آن‌ها برای تولید انرژی نمی‌باشد و معمولاً به‌عنوان خوراك صنایع پتروشیمی (نفتا، پلات‌فرمیت، هیدروژن، اتان، پنتان و …)، خوراك سایر صنایع (روغن خام، قیرها، وكیوم‌باتوم و …) و ساخت مواد مصرفی و استفاده در فرآیندهای صنعتی، ساختمانی و تثبیت شن‌های روان (انواع حلال‌ها، مالچ و …) مورداستفاده قرار می‌گیرند.
جداول 8-39 و 8-40 روند فروش فرآورده‌های غیرانرژی‌زا را در دوره 95-1385 نشان می‌دهد. لازم به توضیح است كه روند فروش فرآورده‌های غیرانرژی‌زا كه به‌عنوان خوراك صنایع پتروشیمی مورداستفاده قرار می‌گیرند در بخش پتروشیمی این كتاب (فصل 4) محاسبه و مورد بحث و بررسی قرارگرفته است.
چنانچه از ارقام جداول 8-39 و 8-40 مشهود است، فروش اغلب این فرآورده‌ها به علت نوسانات در تولید صنایع ذیربط در دوره 95-1385 با تغییرات نسبتاً زیادی روبه‌رو بوده، بنابراین ارقام فروش و تعیین رشد در مورد این فرآورده‌ها نمایانگر تغییرات مصرف واقعی آن‌ها نمی‌باشد،‌ ولی آنچه مشخص است، فروش این فرآورده‌ها در سال 1395 نسبت به سال قبل افزایش نشان می‌دهد كه می‌توان علت آن را به رونق در بخش صنعت پتروشیمی كه معمولاً این فرآورده‌ها را در فرآیند تولید محصولات به كار می‌برند نسبت داد. لازم به توضیح است كه فرآورده‌های مذكور در زنجیره عرضه انرژی كشور در بخش پایین‌دستی نقش قابل ملاحظه‌ای در ایجاد ارزش افزوده دارند.

2-8 مصرف فرآورده های نفتی به تفكیك بخش‌های مختلف مصرف

در هر یك از بخش‌های مختلف، فرآورده های نفتی گوناگونی به مصرف می رسد كه وضعیت كمّی مصرف آن‌ها در بخش‌های مختلف، اهمیت استراتژیك آن‌ها را در بخش‌های مذكور نشان می‌دهد. وضعیت مصرف فرآورده‌های‌ نفتیبه تفكیك بخش‌های مختلف به شرح زیر مورد بحث و بررسی قرارگرفته است:

1-2-8 بخش خانگی

جداول 8-41 و 8-42 روند مصرف فرآورده های نفتی مختلف را در سال‌های 95-1385 در بخش خانگی نشان می دهد.
چنان‌كه در جداول فوق‌الذكر مشاهده می‌شود، در سال 1395 فرآورده نفت‌سفید همچنان با سهم 55/29 درصد و پس‌ازآن گاز مایع و نفت گاز با سهم 43/14 و 1/55 درصد از مجموع انرژی مصرفی، بیشترین مصرف را در این بخش داشته اند لیكن به ‌علت گسترش و توسعة گازرسانی در اقصی نقاط كشور و همچنین اعمال كنترل عرضه و اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها در سال‌های اخیر، مصرف نفت‌سفید و نفت گاز در سال‌های 95-1385 با روند كاهشی روبرو بوده است. با وجود اینکه مصرف متوسط فرآورده‌ها در این بخش در دوره 95-1385 روندكاهشی 4/5 درصدی داشته است ولی در سال 1395 نسبت به سال 94، 4/83 درصد افزایش داشته است.

2-2-8 بخش تجاری و خدمات عمومی

جداول 8-43 و 8-44 روند مصرف فرآورده های نفتی مختلف در بخش تجاری و خدمات عمومی در سال‌های 95-1385 را نشان می دهد.چنان‌كه در جداول مذكور مشاهده می‌شود در سال 1395 فرآورده های نفت گاز و گاز مایع به ترتیب با سهم 72/65 و10/64 درصد از مجموع انرژی مصرفی، بیشترین مصرف را در این بخش به خود اختصاص داده اند. شایان ذكر است كه به علت گسترش و توسعة گازرسانی در كشور، روند مصرف نفت گاز در این بخش در سال‌های 95-1385 با نوساناتی به آرامی كاهش داشته به‌طوری كه متوسط رشد سالیانه مصرف در این دوره روند كاهشی 6/25 درصدی را طی كرده، هرچند که نسبت به سال قبل، 14/59 درصد افزایش نشان می‌دهد. روند مصرف نفت كوره كه بیشتر در نانوایی‌ها و حمام‌های روستایی به ‌مصرف می‌رسد، با توسعة گازرسانی به روستاها با نوساناتی، رشد متوسط كاهشی23/96 درصدی را در دوره ‌مذكور به دلیل جایگزینی این فرآورده با گاز و یا انرژی‌های تجدیدپذیر (حمام خورشیدی) تجربه كرده و رشد كاهشی26/51 درصدی نسبت به سال قبل داشته است. مصرف گازمایع دراین بخش در دوره‌ زمانی 95-1385 کاهش 4/82 درصدی و نسبت به سال گذشته با کاهش67/37 درصد روبه‌رو بوده است. مصرف فرآورده‌ها در این بخش به دلایل فوق‌الذكر درمجموع در دوره 95- 1385 کاهش 10/80 درصدی و نسبت به سال قبل کاهش 19/29 درصد داشته است.

3-2-8 بخش صنعت

جداول 8-45 و 8-46 روند مصرف فرآورده های نفتی مختلف را در سال‌های 95-1385 در بخش صنعت نشان می دهد. چنان‌كه در جداول فوق‌الذكر مشاهده می‌شود، در سال 1395 فرآورده های نفت گاز و نفت‌كوره به ‌ترتیب با سهم 60/32 و 33/29 درصد از مجموع انرژی مصرفی، بیشترین مصرف را در این بخش داشته‌اند. در سال‌های 95-1385 با گسترش و توسعة گازرسانی در كشور، روند مصرف نفت گاز با وجود‌ محدودیت و نوسانات در عرضه گاز به این بخش، با متوسط رشد كاهشی 1/60 درصد روبرو بوده است، و در سال‌ 1395 نسبت به سال 1394 ،‌ مصرف این فرآورده افزایش 9/08 درصدی داشته است. در همین دوره مصرف نفت‌كوره به علت گسترش گازرسانی به این بخش با رشد كاهشی چشم‌گیر 14/33 درصدی مواجه شده و در سال 1395 این فرآورده ، 16/67 درصد کاهش‌یافته است. مصرف گازمایع با جایگزینی این فرآورده با گاز در كارخانجاتی كه از این سوخت استفاده می‌نمایند (نظیر كاشی‌سازی‌ها و کارخانه‌های تولید چینی و بلور و …) در دوره 1395-1385 با رشد كاهشی 1/48 درصدی در دوره مواجه بوده است. مصرف فرآورده‌ها در این بخش در دوره 95-1385کاهش 10/80 درصدی و سال 1395 نسبت به سال 1394 افزایش 7/32 درصدی داشته است.

4-2-8 بخش حمل‌ونقل

جداول 8-47 و 8-48 روند مصرف فرآورده های نفتی مختلف را در سال‌های 95-1385 در بخش حمل‌ونقل نشان می دهد.
چنان‌كه در جداول فوق مشاهده می‌شود، در سال 1395 فرآورده های بنزین موتور و نفت گاز به ترتیب با سهم 54/77 و 39/48 درصد از مجموع انرژی مصرفی بیشترین مصرف را در این بخش داشته اند. روند مصرف بنزین موتور علی‌رغم ادامه اعمال قانون هدفمندی یارانه‌ها افزایشی بوده است به دلایلی ازجمله افزایش ناوگان خودرو، تثبیت قیمت و بالا بودن نرخ تسعیر ارز و در نتیجه شكاف قیمتی زیاد با قیمت‌های رایج در كشورهای همسایه كه احتمال خروج این فرآورده را از مسیر توزیع غیر رسمی را ایجاد كرده است. مصرف نفت‌گاز كه در دوره 95-1385 با رشد میانگین سالانة 0/29 درصدی مواجه بوده، با اعمال كنترل و روش منطقی كردن عرضه نفت‌گاز به بخش حمل‌ونقل در چارچوب مرحلة نخست طرح پایش، از سال 1394 روند كاهشی 26/8 درصدی را تجربه كرده بود، در سال ۹۵ رشد اندک 0/04 درصدی را نسبت به سال ۹۴ داشته است شایان ذكر است كه مصرف سوخت‌های هوایی در این بخش به دلیل افزایش پروازهای داخلی و خارجی با سهم 3/78 درصدی،‌ رشد افزایشی12/65 درصدی را نسبت به سال قبل تجربه كرده است. با توضیحات فوق به‌طورکلی در مجموع مصرف فرآورده‌های نفتی در این بخش در دوره 95-1385، به‌طور میانگین0/41 درصد رشد داشته و در سال 1395 نسبت به سال قبل كاهش 5/20 درصدی داشته است.

5-2-8 بخش كشاورزی

جداول 8-49 و 8-50 روند مصرف فرآورده های نفتی مختلف را در سال‌های 95-1385 در بخش كشاورزی نشان می دهد.
چنان‌كه در جداول مشاهده می‌شود، سوخت مهم و راهبردی این بخش، نفت گاز با سهم تقریباً 99/48 درصد از مجموع انرژی مصرفی می باشد. مصرف این فرآورده در بخش كشاورزی در سال 1395 نسبت به سال قبل به علت كنترل عرضه از طریق اعمال سامانه تجارت آسان و اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها رشد اندک 0/36 درصدی داشته است و همچنین در سال‌های 95-1385 مصرف فرآورده در این بخش كاهشی در حدود 3/85 درصد را تجربه كرده است. مصرف نفت سفید در این بخش با سهم 0/49 درصد كه برای گرمایش گلخانه ها و كشت‌های گلخانه‌ای و احتمالاً برخی از مرغداری‌ها مورداستفاده قرار می گیرد، می‌باشد. در سال‌های اخیر با كنترل عرضه این فرآورده و استفاده از گاز در برخی از فعالیت‌های مذكور، در سالهای 95-1385 به‌طور میانگین 8/27 درصد کاهش یافته است.

6-2-8 نیروگاه‌ها

جداول 8-51 و 8-52 روند مصرف فرآورده های مختلف نفتی را در سال‌های 95-1385 در بخش نیروگاهی كشور نشان می دهد.
چنان‌كه در جداول مشاهده می‌شود، در سال 1395 فرآورده های نفت گاز و نفت‌كوره به ترتیب با سهم 54/94 و 45/06 درصد از لحاظ محتوای انرژی عمدة سوخت‌های مایع در این بخش را تشكیل می‌دهند. شایان ذكر است كه علی‌رغم اینكه سوخت اغلب نیروگاه‌ها گاز طبیعی است،‌ مصرف فرآورده‌های مذكور (نفت‌گاز و نفت‌كوره) به‌خصوص در سال‌های اخیر و در سال‌های 95-1385 در این بخش به علت جبران كمبود گاز در فصل سرد سال به ترتیب با رشد متوسط 1/44 و 6/50- درصدی، روندی به ترتیب افزایشی و کاهشی داشته‌اند. در سال 1395 به ترتیب مصارف نفت‌گاز و نفت‌كوره در این بخش با رشدهای كاهشی 4/32 و 48/53 درصدی روبه‌رو گشته‌اند. درمجموع مصرف فرآورده‌های نفتی در نیروگاه‌ها به دلایل جبران كمبود عرضه گاز به‌ویژه در فصل سرد و در فصول اول سال به دلیل تعمیرات دوره‌ای پالایشگاه‌های گازی در سال‌های 95-1385 با کاهش 3/94 درصدی کاهش یافته و در سال 1395 نیز نسبت به سال قبل این رقم، كاهشی بالغ‌بر 29/59 درصد را نشان داده است.

7-2-7 سایر بخش‌ها (تلمبه خانه های انتقال نفت خام و فرآورده)

جداول 8-53 و 8-54 روند مصرف فرآورده های مختلف نفتی در سایر بخش‌ها شامل تلمبه‌خانه‌های بین‌راهيِ خطوط لوله و انتقال نفت خام، فرآورده‌ها را در سال‌های 95-1385 نشان می‌دهد.
چنان‌كه از جداول فوق‌الذكر مشهود است، در سال 1395 نفت‌سفید (سوخت تلمبه‌خانه‌های بین‌راهی) در این بخش‌ها سهم 65/7 درصد و پس‌ازآن نفت گاز (سوخت تلمبه‌خانه‌های بین‌راهی) سهم 34/3 درصد از مجموع انرژی مصرفی را به خود اختصاص داده اند. لازم به توضیح است كه مصرف این فرآورده‌ها به علت تغییر سوخت تلمبه‌خانه‌ها از سوخت‌های مایع به گاز در سال‌های 95-1385 با متوسط نرخ رشد كاهشی 15 درصدی روبه‌رو بوده، و در سال 1395 نسبت به سال قبل تغییری نداشته است.

1-7-2-8 سوخت توربین‏ها و دیزل ژنراتورهای تلمبه‏ خانه‏ های نفت خام و فرآورده

به‌منظور انجام عملیات پمپاژ نفت خام و فرآورده‏های نفتی از محل تولید، تلمبه‏ خانه های بین راهی خطوط لوله در سراسر كشور، مقادیری سوخت گاز طبیعی یا سوخت‌های مایع مصرف می‏كنند. درحال حاضر اغلب تلمبه خانه ها برای مصرف سوخت گاز طبیعــی مجهز شده اند ولی در مسیرهایی كه گاز رسانی تاكنون امكان‌پذیر نبوده، همچنان از فرآورده‏های نفتی مانند نفت‏‌سفید و نفت‏گاز استفاده می‌شود. متوسط نرخ رشد سالیانه مصرف گاز طبیعی در ایــن بخش در سال‌های 95-1385،حدود 0/94 درصد بوده است . متوسط رشد مصرف سوخت‌های مایع نفت‌سفید و نفت گاز در دوره زمانی فوق به ترتیب، 27/39درصد و 3/30 درصد کاهش‌یافته است.
جدول 8-55 میزان مصرف و معادل بشكه نفت خام، گاز طبیعی و انواع فرآورده‏های مایع برای انجام عملیات تلمبه‏خانه‏های بین‌راهی نفت را نشان می‏دهد.

8-2-8 سوخت كشتی‏های خارجی (بانكرینگ)

در اصطلاح ارایه خدمات سوخت رسانی به کشتی‌ها به همراه خدماتی نظیر خدمات بهداشتی، تأمین مواد غذایی، آب آشامیدنی، تعمیرات و تأمین قطعات كشتی، بانكرینگ نامیده می‌شود.‌
واقع شدن كشور ایران در حاشیه تنگه هرمز كه به‌طور متوسط هر 12 دقیقه یك كشتی نفتكش و درمجموع 20 درصد نفت مصرفی كشورهای جهان از آن عبور می‌كند، جایگاه ایران را برای سوخت‌رسانی (بانكرینگ) به کشتی‌ها در منطقه ممتاز ساخته است. عملیات بانكرینگ در منطقه خلیج‌فارس و دریای عمان یكی از فعالیت‌های شركت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران است كه با توجه به موقعیت جغرافیایی كشور و قرار گرفتن در مجاورت آب‌های خلیج‌ فارس و دریای عمان و برخورداری از حجم قابل‌ توجه نفت‌ كوره تولیدی در پالایشگاه‌های كشور و همچنین با توجه به كیفیت بالای سوخت كشور و این كه بیشتر كشتی‌های خارجی علاقمند هستند سوخت خود را از ایران تأمین نمایند می‌تواند به این صنعت رونق بیشتری بخشید.
مقادیر مصرف سوخت كشتی‏های خارجی در دوره زمانی سال‌های 95- 1385 در جدول 8-56 آمده است.

جدول فوق نشان از آن دارد كه در سال‌های 1389 تا 1391 به دلیل فشارهای بین‌المللی به شركت‌های حمل‌و‌نقل و كشتیرانی و ایجاد محدودیت از طرف شركت‌های بیمه برای ورود به آب‌های ایران، و همچنین تشدید تحریم‌های بین‌المللی و ایجاد محدودیت‌های دیگر ازجمله محدودیت‌های بانكی و عدم انتقال ارز ناشی از تحریم، مقدار بانكرینگ (نفت‌كوره و نفت‌گاز) در سال‌های مذكور به ترتیب با كاهش 31/6، 6/28 و 15 درصدی مواجه شد. در سال 1392 با گشایشی كه در مورد رفع برخی از تحریم‌های بین‌المللی به خصوص در مورد شركت‌های حمل‌ونقل و كشتی‌رانی و تا حدودی صادرات نفت و غیره ایجاد شد، سوخت‌رسانی به كشتی‌های عبوری با افزایش 60 درصدی نسبت به سال قبل روبرو شده است. این روند در سال های 1393 و 1394 نیز ادامه یافت ولی در سال ۹۵ با کاهش 56/88 درصدی همراه بوده است.

3-8 گاز طبیعی

در جداول 8-56، 8-57، 8-58 و نمودار 8-34 و 8-35، روند مصرف و سهم گاز طبیعی در بخش‌های مختلف در دوره 95-1385 نشان داده‌شده است.
جمع مصارف داخلی گاز طبیعی در كشور در دوره 95-1385 از 103376 میلیون مترمکعب در سال 1385 به 183897 میلیون مترمکعب در سال 1395 افزایش یافته است. بدین ترتیب رشد بالای مصرف گاز به میزان میانگین سالانه 5/93 درصد برای دوره مذكور اتفاق افتاده است. توجه به بررسی شاخص های توسعة گاز در بخش‌های مختلف، نشان می دهد كه در سال‌های گذشته سرعت توسعة شبكه های اصلی و فرعی گاز به نحوی بوده كه در دوره زمانی 95-1390 تعداد انشعابات گاز از 8/73 میلیون انشعاب تا پایان سال 1390 با متوسط رشد سالیانه 4/19 درصد به حدود 10/72 میلیون انشعاب در سال 1395 افزایش یافته و همچنین تعداد مصرف‌كنندگان گاز طبیعی در بخش‌های خانگی/تجاری و صنعتی تا پایان سال 1390 بالغ‌بر 14/68 میلیون مصرف کننده بوده كه با متوسط رشد سالیانه 7/54 درصد در سال 1395 به 21/11 میلیون مصرف‌كننده رسیده است، كه از رشد مصرف در دوره زمانی یاد شده بیشتر است. در عین حال، متوسط رشد تولید گاز سبك در دوره زمانی 95-1390 برابر با 4/46 درصد بوده كه نشاندهندة هماهنگی روند گسترش گازرسانی در كشور را در مقایسه با توسعه طرح‌های تولید گاز در سال های اخیر میباشد. همچنین میزان مصرف در سال 1395 نسبت به سال قبل 7/06 درصد افزایش یافته است كه می‌توان آن را به افزایش رشدها قابل توجه 20/12 در بخش كشاورزی،10/21 در صنایع عمده و كوچك، 5/3 درصدی مصرف گاز در نیروگاه‌ها، رشد 6/62 درصدی خوراک پتروشیمی و رشدهای 8/19 درصدی بخشهای خانگی و تجاری نسبت داد.
لازم به ذکر است که بر اساس گزارش عملکرد سالانة شرکت ملی گاز ایران، که بر اساس تحویل گاز به شرکت‌های توزیع و مصرف کنندگان عمده تنظیم میشود، مصارف گاز طبیعی کشور در سال 1395 مجموعاً به میزان 193/508 میلیارد متر مکعب بوده است که مصارف خانگی، تجاری و صنایع غیرعمده با مصرف 97/881 میلیارد متر مکعب، گاز مصرفی نیروگاهها (به‌جز نیروگاههای صنایع عمده) با مصرف 60/940 میلیارد مترمکعب و گاز مصرفی صنایع عمده با 34/688 میلیارد مترمکعب به ترتیب با سهم %50/6، %31/5 و %17/9 اجزای اصلی مصرف گاز طبیعی در کشور را تشکیل میدهند (مطابق جدول 8-57 و نمودار 8-34). اما گزارش تجزیة فروش گاز طبیعی به زیربخش های مختلف، که بر اساس اندازه گیری فروش گاز به مشترکین مختلف خانگی، تجاری، صنایع، نیروگاهها و غیره تنظیم میشود، درمجموع 181/313 میلیارد مترمکعب مصارف گاز طبیعی در کشور را گزارش مینماید. این اختلاف آماری در میزان تحویل گاز به مراکز توزیع و میزان فروش نهایی گاز، در اصطلاح به «گاز قرائت نشده» یا Unaccounted-for Gas مشهور است و در اکثر سیستم های گازرسانی در دنیا وجود دارد. دلایل این اختلاف معمولاً در دو گروه از عوامل مشکلات سیستم های اندازهگیری و وجود نشتی و تخلیه گاز در برخی از سیستمهای توزیع گاز بررسی میشود. در این میان، یافتن میزان دقیق گاز قرائت نشدة ناشی از اختلافات در سیستمهای اندازهگیری که سهم عمده ای در گازهای قرائت نشده دارد بسیار زمانبر و دشوار است، چرا که معمولاً اندازه گیری در مبدأ و مقصد در شرایط متفاوتی از دما و فشار صورت میگیرد که خود این عوامل نیز مرتباً در حال نوسان و تغییر هستند، بهعلاوه کنتورهای اندازهگیری متفاوتی با طول عمر، فناوری و دقت های مختلف در سیستم های توزیع وجود دارد.

همان‌طور كه جداول و نمودار فوق‌الذكر نشان می دهند، از مصرف كل 183/897 میلیارد مترمكعب گاز طبیعی در كشور در سال 1395 (بر اساس گزارش فروش شركت ملی گاز ایران)، مصرف تمام بخش های مصرف كننده به غیر از بخش سوخت پالایشگاه‌های نفت ‏و تلمبه‏ خانه‏ ها با افزایش روبرو بوده است.
در جدول 8-60 و نمودار 8-35، سهم مصرف گاز در بخش‌های مختلف مطابق با تقسیم‌بندی ترازنامه هیدروکربوری طبق جداول 8-58 و 8-59 نشان داده‌شده است.

نمودار شماره 8-37 وضعیت تولید و مصرف گاز را در دوره زمانی 95-1385 نشان می‌دهد. چنانكه از نمودار 8-37، مشهود است در اكثر سال های دوره زمانی یاد شده به‌ویژه سال های اخیر تولید گاز داخلی، با وجود اعمال محدودیت برای بخش‌های نیروگاهی و از همه مهمتر تزریق به مخازن نفت، در بیشتر اوقات، مصرف گاز موردنیاز كشور را (شامل مصارف بخش‌های مختلف، تزریق، صادرات، تلفات و خوراك پتروشیمی) پوشش نداده به‌طوری كه واردات گاز طبیعی برای تأمین مصارف مذكور از كشورهای همسایه شمالی اجتناب‌ناپذیر بوده است. این در حالیست كه در سال‌های اخیر با عنایت به راه‌اندازی فازهای پارس جنوبی در سه سال گذشته میزان تولید، رشد فزاینده مصرف گاز را تا حدودی پاسخ داده است. واردات گاز در سال 1395، با در نظر گرفتن تراز تجارت گاز، پس از یک دورة مثبت بودن در سالهای 93-1391، منفی شد بطوریکه کشور به‌طور خالص به میزان کم و در حدود 500 میلیون متر مکعب در سال، واردكننده گاز بوده است. شایان ذكر است كه در سال 1395 با توجه به افزایش میزان تحویل گاز در مقایسه با سال قبل، مقدار واردات گاز از كشورهای همسایه از حدود 9066میلیون مترمكعب در سال 1394 به 5868/03 میلیون متر مکعب در این سال كاهش یافت كه نسبت به سال قبل که كاهشی حدود 35/28 درصدی را نشان میدهد.

بررسی و تجزیه‌وتحلیل چگونگی مصرف گاز طبیعی به تفكیك بخش‌های مختلف مصرف در سال 1395 با توجه به آمار و اطلاعات جدول شماره 8-57 به شرح زیر ارایه شده است.

1-3-8 مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی

در سال 1395 سهم مصرف گاز طبیعی در بخش خانگی در كشور 26 درصد از كل مصرف گاز بود كه مصرف آن از 46574 میلیون مترمكعب در سال 1394 با حدود 8/08 درصد رشد به 50339 میلیون مترمکعب در سال 1395 افزایش یافته است. در دوره یازده ساله 95-1384 تعداد مصرف‌كنندگان خانگی تحت پوشش از 9/2 میلیون مصرف‌كننده در سال 1385 با متوسط رشد سالانه 8/6 درصدی به بیش از 21/11 میلیون مصرف‌كننده تا پایان سال 1395 افزایش یافته است كه بیش از رشد متوسط سالیانه مصرف گاز در دوره زمانی مذكور می باشد. این ناهماهنگی نمایانگر این است كه گاز در این دوره به بخش خانگی بدون محدودیت عرضه شده است. چنان‌كه ملاحظه می‌شود با اجرای تعرفه های بالای پلكانی گاز برای دهك‌های هشتم تا دهم كه دارای مصرف نسبتاً زیادی هستند و همچنین اعمال قانون هدفمندی یارانه‌ها در سال 1393، مصرف در بخش خانگی رشد افزایشی 3/16 درصدی را در این بخش تجربه كرد.

2-3-8 مصرف گاز طبیعی در بخش تجاری/عمومی/خدمات

مصرف گاز طبیعی در بخش تجاری شامل مصرف بخش‌های عمومی، ادارات، مدارس، هتل‌ها، رستوران‌ها، ساختمان‌های دولتی، بیمارستان‌ها و اماكن مشابه است.
مصرف گاز طبیعی كشور در بخش تجاری در سال 1385 بالغ‌بر 4950 میلیون مترمكعب بوده كه در دوره زمانی 95-1385 با متوسط رشد سالانه 3/16 درصد، در سال 1395 با سهم 3/9 درصد از كل مصرف گاز، به 7622 میلیون مترمكعب رسیده كه در این دورة دهساله تقریباً هماهنگ با رشد مصرف گاز در بخش خانگی بوده است. این امر نمایانگر عرضه بدون محدودیت گاز همانند بخش خانگی به این بخش در این دوره زمانی می‌باشد. مصرف گاز در این بخش نیز در سال 1395 به علت عدم اعمال محدودیت در عرضه گاز به این بخش و دلایلی كه در مورد بخش خانگی پیشتر ذكر شد، نسبت به سال قبل با افزایش 8/88 درصدی مواجه شده است.

3-3-8 مصرف گاز طبیعی در بخش صنعت

گاز طبیعی به‌عنوان سوخت و خوراك در بخش صنعت استفاده می‏گردد. گاز طبیعی خوراك كه تحت عنوان مصارف غیر انرژی زا تلقی می گردد، در بخش مصرف نهایی در جدول ترازنامه انرژی در ردیف جداگانهای گزارش می‌شود.
مصرف گاز طبیعی بخش صنعت شامل مصرف گاز پالایشگاه‌های نفت و گاز، تلمبه‌خانه‏ ها و خوراك گاز واحدهای هیدروژن و خوراك پتروشیمی در سال 1395 افزایش یافته است. این بخش از مصرف که در سال 1394 با سهم 27/82 درصد، از مصرف كل گاز در آن سال معادل 51,172 میلیون مترمکعب بوده با افزایش 8/3 درصدی نسبت به سال قبل و با سهم حدود 28/1 درصد از كل مصرف گاز به 54373 میلیون مترمکعب در سال 1395 رسیدهاست. بدین ترتیب رشد مصرف صنعت به تنهایی (بدون در نظر گرفتن مصرف سوخت گاز و خوراك کارخانه‌های هیدروژن‌سازی پالایشگاه‌های نفت و گاز خوراك پتروشیمی و سوخت پالایشگاه‌های گاز و ایستگاه‌های تقویت فشار) با رشدی معادل 6/25 درصدی مواجه بوده است.

4-3-8 مصرف گاز طبیعی در بخش كشاورزی

گاز طبیعی در بخش كشاورزی اغلب در کارخانه‌های بزرگ كشت و صنعت و سایر صنایع وابسته، مرغداری‌ها، كشت‌های گلخانه‌ای و … در نقاط مختلف كشور به‌عنوان سوخت مصرف می‌شود. مصرف گاز طبیعی در این بخش در سال 1395 با سهم یك درصد از مصرف كل گاز در آن سال معادل 1970 میلیون مترمكعب بوده، كه به علت كنترل شدید عرضه عمده‌ترین سوخت مایع این بخش (نفت‌گاز) و قیمت نه چندان بالای عرضه گاز نسبت به سایر بخش‌ها و گازرسانی بهتر به صنایع این بخش، با رشد 20/12 درصدی نسبت به سال 1394 افزایش یافته است.

5-3-8 مصرف گاز طبیعی در بخش حمل‌ونقل

مصرف گاز طبیعی فشرده (CNG) در بخش حمل‌ونقل عمومی از سال 1380 آغاز شد و به‌تدریج با گازسوز كردن خودروهای سواری عمومی و اتوبوس های شهری مقدار آن از حدود 7 میلیون مترمكعب در سال 1382، به حدود 7649 میلیون مترمکعب در سال 1395 افزایش یافته ‌است.
جدول 8-61 وضعیت مصرف گاز طبیعی فشرده و رشد آن را در سال های 95-1385 نشان می‌دهد.

جدول فوق نشان می دهد كه با شروع اعمال سهمیه بندی در عرضه بنزین موتور در سال 1386، از گازسوز كردن خودروها استقبال بسیار زیادی به عمل آمده به طوری كه در دوره زمانی 95-1385 مصرف گاز طبیعی فشرده از رشد متوسط افزایشی 30/80 درصد برخوردار بوده لیكن در سال‌های 1390 تا 1392 با اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها و افزایش قابل ملاحظه قیمتCNG و کاهش استقبال مصرف‌كنندگان در مورد عملكرد مصرف CNG در خودروها و مسایل كمبود جایگاه‌های سوختگیری و به خصوص پراكندگی آن‌ها، روند افزایشی مصرف به‌شدت كاهش یافت به‌طوری كه رشد مصرف گاز بر خلاف سال‌های گذشته در این بخش كه با حدود 61 تا 99 درصد افزایش نسبت به سال‌های قبل مربوطه در نوسان بوده، به‌طور قابل ملاحظه‌ای به ترتیب با رشدهای افزایشی 12/68 و 10/74 در سال‌های 1390 و 1391 نسبت به سال‌های قبل مربوطه رو به افزایش گذاشت و در سال1392 عمدتاً به دلیل قطع گاز جایگاهها رشد كاهشی3/6 درصد داشت. در سالهای 95-1394، با بهبود مدیریت عرضة گاز و توسعة تدریجی جایگاه‌ها تقاضای گاز طبیعی در بخش حمل‌ونقل به ترتیب رشد افزایشی سالانة 4/19 و 3/9 درصدی را نشان داد.

6-3-8 مصرف گاز طبیعی در نیروگاه‌های برق

با بهره‏برداری از واحدهای جدید نیروگاه‌های گازی و سیكل تركیبی در كشور و جایگزینی سوخت‌های مایع با گاز طبیعی، خصوصاً با اعمال سیاست تخصیص حداكثری گاز به بخش نیروگاهی توسط وزارت نفت از سال 1392 به بعد، مصرف گاز در این بخش نیز رو به رشد بوده به‌طوری كه علی‌رغم اعمال محدودیت در دوره 95-1385، مصرف در سال 1385 از 34701 میلیون مترمكعب با متوسط رشد سالانة 5/76 درصد در سال 1395، به 60940 میلیون مترمكعب افزایش یافته است. شایان ذكر است كه متوسط رشد سالیانه مصرف گاز طبیعی در دوره مذكور در نیروگاه‌های برق كمتر از رشد تولید برق حرارتی بوده كه می توان آن را به اعمال محدودیت عرضه گاز به این بخش و در نتیجه استفاده از سوخت‌های مایع جایگزین كمبود گاز در فصل سرد سال نسبت داد. در این رابطه در سال 1395 رشد مصرف گاز در بخش نیروگاهی نسبت به سال 1394 با افزایش 5/03 درصدی روبرو بوده كه دلایل آن را می توان به تأمین مناسب گاز طبیعی در سال 95 و پیگیری سیاست تخصیص گاز حداكثری در این سال نسبت داد.

7-3-8 نوسانات فصلی مصرف گاز طبیعی

معمولاً مصرف گاز طبیعی به‌عنوان خوراك و سوخت صنایع در طول سال روند ثابتی را دربردارد ولی مصرف در بخش‌های خانگی و نیروگاهی در فصول مختلف سال با نوسانات زیادی روبرو می باشد. بنابراین نوسانات گاز در طول سال کاملاً به شرایط آب و هوایی كشور بستگی داشته بدین نحو كه مصرف معمولاً در فصل بهار تا اوایل تابستان با كاهش روبرو بوده و در تابستان به‌ علت مصرف بالای نیروگاه‌ها تا اوایل پاییز افزایش می یابد و در اواسط پائیز با شروع فصل سرد تا اواخر بهمن ماه بدلیل مصارف بالا در بخش خانگی و تجاری به تدریج به اوج خود می رسد. نوسانات مصرف گاز در طول سال 1395 بگونه ای بوده است كه در ماه‌های گرم سال، عرضه آن با كاهش روبه‌رو نشده به‌طوری كه كمتركمبود گاز موردنیاز نیروگاه‌ها از طریق سوخت مایع در فصل گرم جبران شده است. لازم به توضیح است كه مصرف گاز طبیعی نیروگاه ها در كشور در 8 ماهة اول سال 1395، به‌طور میانگین 177/09 میلیون مترمكعب در روز بوده است كه نسبت به سال قبل 5/19 درصد افزایش نشان می‌دهد. در 4 ماهة ‌آخر سال 1395، مصرف گاز طبیعی نیروگاه ها در كشور به‌طور میانگین480/15 میلیون مترمكعب در روز بوده است كه نسبت به سال قبل 19/56 درصد افزایش یافته است. بدین ترتیب در سال 1395 درحالی‌که 8 ماهة اول سال42/45 درصد و در 4 ماهة آخر سال57/54 درصد از كل گاز طبیعی تحویلی را تشكیل می‌دهد.
نمودار 8-38 وضعیت نوسانات فصلی مصارف بخشی گاز در بخش های خانگی، تجارب و صنایع غیرعمده در ماه‌های مختلف سال های 95-1394 را نشان میدهد.

با توجه به اهمیت تأمین گاز بخش های خانگی و تجاری در ماههای سرد سال، سهم سوخت های مایع در دروة 92-1384 تقریباً هر سال افزایش یافت. مدیریت مصرف گاز در ماههای سرد به این ترتیب است که به‌ ترتیب اولویت، محدودیت‌هایی در گازرسانی به نیروگاه‌ها، صنایع و عملیات بخش تزریق گاز به منابع نفتی ایجاد میشود، به‌طوری كه كمبودهای سوخت گاز موردنیاز بخش‌های نیروگاهی و صنایع از طریق سوخت‌های مایع نفت گاز و نفت كوره تأمین گردیده و تزریق گاز نیز به حداقل ممكن رسیده و یا به‌طوركلی متوقف میشود. در جداول 8-26 و 8-32 که قبلاً در بخشهای نفت گاز و نفت کوره مصارف فرآورده‌های نفتی ارائه گردید، برآوردی از میزان كمبود گاز معادل كه بوسیله سوخت‌های مایع جایگزین تأمین‌شده ارایه گردیده است.

8-3-8 مصرف استانی گاز طبیعی

مصرف گاز در استان‌های مختلف كشور در سال 1395 كه توسط شركت‌های استانی گاز توزیع گردیده در جدول 8-62 و نمودار 8-39 نشان داده‌شده است. چنان‌كه جدول و نمودار مذكور نشان می دهد، در سال 1395 در استانهای سیستان و بلوچستان، آذربایجان غربی، اردبیل، قزوین، گلستان، مازندران، یزد و کرمان رشد قابل ‌ملاحظة بیش از 10 درصد را نسبت به سال داشته‌اند. نمودارهای 8-40 و 8-41 به ترتیب میزان سرانة مصرف گاز طبیعی در هر یک از استانهای کشور (بر اساس کل مصرف گاز هر استان) و میزان مصرف سرانة گاز طبیعی در بخش خانگی را نمایش میدهند. بر اساس نمودار 8-41، سرانة مصرف خانگی در استانهای کشور کشور کاملاً با گرمسیر-سردسیر بودن هر یک از استانها و میزان دسترسی به شبکة گاز طبیعی نسبت مستقیم دارد.

4-8 مایعات و میعانات گازی

مایعات و میعانات گازی در چرخه عملیات صنعت نفت در موارد مختلفی به مصرف می‏رسند و یا برای صادرات عرضه می‌گردند. میعانات گازی یكی از خروجی‌های پالایشگاه‌های گاز است كه عمدتاً از پنتان و هیدروكربورهای سنگین‌تر تشكیل می‌گردد. مایعات گازی یا NGL نیز توسط کارخانه‌های گاز و گاز مایع از گازهای همراه نفت جداسازی می شوند.
مایعات گازی شیرین (شامل پروپان، بوتان، پنتان و بالاتر)كه در کارخانه‌های گاز و گاز مایع 400 الی 800 از گازهای همراه ناحیة مارون، اهواز، كرنج، پارسی، گچساران و بی‌بی حكیمه تولید می‏شوند، به مجتمع پتروشیمی بندر امام خمینی (ره) جهت تأمین خوراك آن مجتمع تحویل می‏گردد. به‌طور معمول بخشی از مایعات گازی تولیدی از كارخانه‏های گاز و گاز مایع 900 و 1000 (ناحیه پازنان) و میعانات گازی مارون خامی همراه با مایعات گازی کارخانه‌های گاز و گازمایع 200 و 300 ناحیه آغاجاری، برای تزریق به شبكه نفت خام صادراتی تحویل می‌گردد.
ضمناً مقداری از مایعات گازی در مناطق نفت‌خیز جنوب نیز به‌عنوان خوراك به مجتمع پتروشیمی بوعلی ارسال می‌شود. علاوه بر آن كمبود خوراك پتروشیمی بوعلی و خوراك پتروشیمی برزویه از میعانات گازی پالایشگاه‌های گازی تأمین می‌گردد. بخشی از میعانات گازی پالایشگاه‌های گازی به‌عنوان خوراك به پالایشگاه‌های بندرعباس، تهران، شیراز و پخش مشهد تحویل می‌گردد.
میعانات گازی پارس جنوبی به‌طور عمده و بخشی از میعانات گازی پالایشگاه فجر جم و مایعات گازی مناطق نفت‌خیز جنوب به ترتیب از پایانه‌های صادراتی عسلویه، بندرطاهری و ماهشهر برای صادرات عرضه می‌شود.جدول 8-63 وضعیت تحویل مایعات و میعانات گازی را به ‌تفكیك بخش‌های مصرف در سال 1395 نشان می‏دهد.

5-8 برق

برق به‌عنوان حامل انرژی در بسیاری از بخش‌ها غیرقابل جایگزین بوده و از طرفی به ‌عنوان یكی از عوامل شاخص رشد اقتصادی می‌باشد به طوری‌كه افزایش مصرف آن، افزایش رفاه خانوارها، توسعه واحدهای خدماتی و تجاری و صنعت را در پی خواهد داشت.
جدول 8-64 و نمودار 8-40 مصرف برق را در بخش‌های مختلف اجتماعی – اقتصادی در دوره 95-1385 نشان می‏دهند. آمارهای ارایه شده نشان می‌دهند كه در مجموع مصرف كل برق كشور در دوره زمانی95-1385 با رشد افزایشی 5/05 درصد روبرو بوده و در سال 95 نسبت به سال قبل نیز 3/95 درصد افزایش یافته است. متوسط رشد سالیانه تعداد كل مشتركین برق در دوره زمانی 95-1385، 5/05 درصد بوده كه در سال 1395 نسبت به سال قبل با رشد 3/03 درصدی به 33824 هزار مشترك رسیده است.
ضمناً آمار ارائه‌شده در جدول 8-64 نمایانگر این است كه بیشترین مقدار برق در بخش خانگی و پس از آن در بخش صنعت به فروش می‏رسد. سهم فروش برق در بخش خانگی از 33/29 درصد در سال 1385 به علت تمهیداتی كه در صرفه‌جویی برق مانند استفاده از لامپ‌های كم مصرف و رعایت استاندارد در ساخت و ساز منازل مسكونی به عمل آمده، به 33/01 درصد در سال 1395 کاهش یافته در حالی‌كه در همین دوره سهم صنعت از32/14درصد در سال 1385 به 32/68 درصد در سال 1395 به دلیل افزایش فعالیت‌های صنعتی در این بخش رسیده است. مصرف برق در بخش خانگی از 48086 میلیون کیلووات ساعت در سال 1385 با متوسط نرخ رشد سالانه 4/98 درصد به 78378میلیون کیلووات ساعت در سال 1395 افزایش یافته است.
در بخش عمومی، مصرف برق از 18329میلیون کیلووات ساعت در سال 1385با سهم 12/66 درصد و رشد متوسط سالیانه 2/23 درصد به 22914 میلیون کیلووات ساعت در سال 1395رسیده است. در سال 1395 سهم این بخش 9/65 درصد بوده كه نسبت به سال قبل (9/74 درصد) با كاهش روبرو بوده است.
مصرف برق در بخش صنعت از 46430 میلیون کیلووات ساعت در سال 1385با متوسط رشد سالانه 5/24 درصد به 77603 میلیون کیلووات ساعت در سال 1395 افزایش یافته است. تعداد مشترکین صنعتی در سال 1395 بالغ بر 225 هزار مشترک بوده است که با سهم 0/665 درصد از كل مشترکین، نسبت به سال 1394 با سهم 0/66 درصد تغییر اندكی داشته ولی با 3/4 درصد افزایش مشتركین در سال 1395 مصرف برق در این بخش نسبت به سال قبل ، با افزایش 6/45 درصدی همراه بوده است.
در بخش كشاورزی برق‌دار كردن چاه‌ها از مهمترین اقداماتی بود كه برای جلوگیری از برداشت بیش از ظرفیت از سفره‌های زیرزمینی كه منجر به افت آب در دشت‌های كشور و بروز خطر بیابان‌زایی و خشك شدن باغات و مراتع می‌شود در یك دهه اخیر انجام شد زیرا با برقی كردن چاه‌های كشاورزی، امكان كنترل میزان برداشت از چاه‌های مجاز و شناسایی چاه‌های غیرمجاز در كشور فراهم شده است. ضمناً كاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از عدم استفاده از سوخت‌های فسیلی، سهولت استفاده از پمپ‌های برقی نسبت به پمپ‌های دیزلی، بالا بردن راندمان استفاده از چاه‌ها و كاهش قابل ملاحظه هزینه‌ها در بخش كشاورزی از مزایای برق دار كردن چاه‌های كشاورزی به شمار می‌رود.
سهم مصرف برق بخش کشاورزی15/25درصد در سال 1395 بوده و مقدار مصرف برق در این بخش به علت برقی شدن چاه‌های كشاورزی از 17666 گیگاوات ساعت در سال 1385 با متوسط نرخ رشد سالانه7/41 درصد به 36222 گیگاوات ساعت افزایش یافته است. لازم به ذكر است كه تعداد چاه‌های كشاورزی برق‌دار شده تا پایان سال 1395، 267121 حلقه چاه و مصرف آنها در این سال، 24765 میلیون كیلووات ساعت گزارش شده است.
کمترین رشد مصرف برق در طی دوره 95-1385 در بخش روشنایی معابر است که مقدار آن در سال 1385با متوسط رشد سالانه 0/17 درصد، از4608 به4699میلیون کیلووات ساعت رسیده است. یكی از اهداف مهم دولت در بخش انرژی، برقدار كردن روستاهای كشور است كه ارتقاء سطح رفاه و معیشت خانوارهای روستایی و جلوگیری از مهاجرت آنها را به شهرها به دنبال خواهد داشت. شایان ذكر است كه تعداد خانوارهای روستایی برق‌دار شده تا پایان سال 1395، رقمی برابر با 4492/8 هزار خانوار بوده است. چنان كه از جدول 62-8 مشهود است، در دوره زمانی 93-1383 به طور متوسط، حدود 560 روستا در سال برق‌دار شده‌اند. بدین ترتیب براساس گزارش‌ وزارت نیرو، استان‌هایی كه تا پایان سال 1395 بیشترین روستاها را تحت پوشش برق‌رسانی قرار داده‌اند شامل استان‌های سیستان و بلوچستان (4421)، كرمان (3694)، فارس (2353)، خوزستان (3344)، گیلان (3019)، مازندران (2356)، خراسان رضوی (2612)، لرستان (2682)، آذربایجان غربی (2895)، آذربایجان شرقی (2650) و كرمانشاه (2514) بوده‌، به طوری كه تعداد كل روستاهای برقدار شده در كشور را از 46469روستا در سال 1385 به 56793 روستا در پایان سال 1395 رسانده كه 4492/8 هزار خانوار روستایی را تحت پوشش برق‌رسانی قرار داده است. جدول 8-65 مصارف استانی برق به تفکیک زیربخشها را نمایش می دهد. اعداد مندرج در جداول و نمودارهای فوقالذکر نشاندهندة نقش قابل توجه برق در تأمین انرژی تجهیزات برودتی خصوصاً در استانهای گرمسیر و مرطوب کشور را نشان میدهد. به این دلیل استان‌های بوشهر، خوزستان و هرمزگان با ارقام 3167، 2998 و 2952کیلوواتساعت‌برنفر، بالاترین سرانة مصرف انرژی برق دربخش خانگی سال 1395 را دارند.

6-8 وضعیت جهانی

1-6-8 مصرف حامل‌های انرژی

مصرف نفت‏خام به ‌تفكیك مناطق مختلف جهان در جدول 8-66 نشان داده شده است.
مصرف نفت‏ خام در جهان از 93025 هزار بشكه در روز در سال 2014، به 96558 هزار بشكه در روز در سال 2016 افزایش یافته است.

مصرف گاز طبیعی به ‌تفكیك مناطق مختلف جهان در جدول 8-67 آمده است.
مصرف گاز طبیعی در سال 2016 حدود 1/8 درصد نسبت به سال 2015 رشد داشته است.

مصرف‏ زغال‌سنگ در كشورهای مصرف‌كنندة اصلی در جهان در سال‌های 2014 تا 2016 در جدول 8-68 نشان داده شده است.

چنان‌كه آمار جهانی نشان می‌دهد، میزان مصرف كل زغال‏سنگ جهان در سال 2016حدود 1/39 درصد نسبت به سال 2015 كاهش یافته است.
مصرف انرژی هسته ای به‌ تفكیك مناطق مختلف جهان در جدول 8-69 نشان داده شده است

همان‌طور كه در جدول بالا مشخص است، مصرف انرژی هسته‏ای عمدتاً در اختیار كشورهای پیشرفته صنعتی می‏باشد و در سال 2016 نسبت به سال 2015، 1/59 درصد افزایش نشان می‌دهد.